呕yciorys patrona miasta


Wojciech K臋trzy艅ski urodzi艂 si臋 11 lipca 1838r. w Lecu (Gi藕ycku). Pochodzi艂 ze zubo藕a艂ej szlacheckiej rodziny polskiej, osiad艂ej co najmniej od XVI wieku na Kaszubach, kt贸rej nazwisko powsta艂o od miejscowo艣ci K臋trzyno w powiecie kartuskim. Jego dziad, r贸wnie藕 Wojciech, by艂 gorliwym "Polonusem". Z dum膮 obnosi艂 sygnet rodowy, ubiera艂 si臋 w narodowy str贸j polski, dba艂, by dzieci m贸wi艂y poprawnie po polsku i zna艂y histori臋 ziemi ojczystej. Dziadkowi K臋trzy艅skiego dopisano przy nazwisku dodatek Winkler, a ojciec Wojciecha K臋trzy艅skiego o imieniu J贸zef u藕ywa艂 ju藕 tylko nazwiska Winkler. Matk膮 Wojciecha K臋trzy艅skiego by艂a Eleonora z domu Raabe, kt贸ra pochodzi艂a z Nowej Wsi pod I艂aw膮.

Adalbert von Winkler by艂 ch艂opcem zdolnym i wra藕liwym. Mimo parokrotnej zmiany szk贸艂 i przerw w nauce uczy艂 si臋 bardzo dobrze. Szczeg贸lnie poci膮ga艂y go nauki humanistyczne. Pierwszy wiersz napisa艂 w 7 roku 藕ycia. Po 艣mierci ojca (1846), kt贸ry by艂 藕andarmem w Gi藕ycku, K臋trzy艅ski w latach 1849-1853 przebywa艂 w Poczdamie (w szkole dla sierot po by艂ych wojskowych).

W latach 1853-1855 uko艅czy艂 progimnazjum (w dwa lata zrobi艂 pi臋cioletni kurs) w Lotzen (obecnie Gi藕ycko). Nast臋pnie w latach 1855-1859 uczy艂 si臋 w Gimnazjum w Rastenburgu .W 1856r. otrzyma艂 list od siostry Wilhelminy, z kt贸rego dowiedzia艂 si臋 o polskim pochodzeniu i dawnym nazwisku rodowym K臋trzy艅ski: "Mia艂am niedawno w r臋kach papiery po ojcu i przekona艂am si臋, 藕e ojciec by艂 Polakiem, 藕e mamy polskie nazwisko, 藕e wi臋c i my nie jeste艣my Niemcami, lecz Polakami."

W 1859r. zda艂 egzamin maturalny i 13 pa藕dziernika rozpocz膮艂 studia historyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu "Albertyna" w Kr贸lewcu, gdzie by艂 mi臋dzy innymi uczniem wybitnego znawcy 艣redniowiecza, Wilhelma Giesebrechta. Przez pierwsze lata studenckie towarzyszy艂a K臋trzy艅skiemu dotkliwa bieda. Cz臋sto g艂odowa艂. Zawsze by艂 bez pieni臋dzy. Tylko pomoc przyjaci贸艂 i profesor贸w pozwoli艂a mu przebrn膮膰 przez trudny okres. W Kr贸lewcu K臋trzy艅ski nadal 膰wiczy艂 si臋 w j臋zyku polskim. Kupi艂 sobie wiele ksi膮藕ek polskich, mi臋dzy innymi dzie艂a Mickiewicza i S艂owackiego. U swych kuzyn贸w spotka艂 po raz pierwszy jedyn膮 wielk膮 mi艂o艣膰 swego 藕ycia, p贸藕niejsz膮 sw膮 藕on臋 Wincentyn臋 Kli艅sk膮.

W 1861r. przeprowadzi艂 urz臋dow膮 zmian臋 imienia i nazwiska na - Wojciech K臋trzy艅ski. P贸藕niej zaanga藕owa艂 si臋 w dzia艂alno艣膰 patriotyczn膮 - latem 1862 r. na zaproszenie ciotki bawi艂 2 miesi膮ce w Warszawie i by艂 艣wiadkiem wspania艂ych manifestacji patriotycznych, poprzedzaj膮cych powstanie styczniowe i mia艂 sw贸j udzia艂 w powstaniu - organizowa艂 transport broni.

Dnia 11 IX 1863r. zosta艂 aresztowany i uwi臋ziony w Wysokiej Bramie w Olsztynie. W czasie procesu zosta艂 mu przedstawiony zarzut zdrady stanu. Ostatecznie od tego zarzutu zosta艂 uniewinniony i skazany (1864) na rok wi臋zienia w twierdzy k艂odzkiej. Przez wyrok K臋trzy艅ski otrzyma艂 rz膮dowy patent na Polaka.

Po opuszczeniu wi臋zienia w艂adze szkolne uniemo藕liwia艂y mu uzyskanie posady na ziemiach polskich zaboru pruskiego. Podr贸藕owa艂 po miastach i wsiach Pomorza i odnajdywa艂 dokumenty i archiwa od dawna uwa藕ane za bezpowrotne zaginione. Prac膮 t膮 zwr贸ci艂 na siebie uwag臋 znanego mecenasa, magnata wielkopolskiego Jana Dzia艂y艅skiego. Pod koniec 1868 r. zaanga藕owa艂 on K臋trzy艅skiego na stanowisko bibliotekarza w K贸rniku (pracowa艂 dwa lata). Zdawa艂o si臋, 藕e po burzach m艂odo艣ci K臋trzy艅ski znalaz艂 cich膮 przysta艅 dla spokojnej, mr贸wczej pracy naukowej, kt贸ra pasjonowa艂a go coraz bardziej. Dorobek naukowy K臋trzy艅skiego by艂 ju藕 w贸wczas tak powa藕ny, 藕e wydawa艂o si臋, i藕 karier臋 uczonego ma zapewnion膮. W II 1869r. Towarzystwo Historyczno-Literackie w Pary藕u powo艂a艂o go na cz艂onka, a jesieni膮 1869r. wysuni臋to jego kandydatur臋 na stanowisko profesora historii na Uniwersytecie Jagiello艅skim. Jednak藕e przez 6 lat z rz臋du jego kandydatur臋 na katedr臋 uniwersyteck膮 odrzucano.

Ostatecznie od 1873r. zacz膮艂 pracowa膰 w Zak艂adzie im. Ossoli艅skich we Lwowie. Prac臋 tam podj膮艂 1 czerwca 1873r. jako sekretarz naukowy, od 1874 - kustosz, a od 1 listopada 1876 - dyrektor. Stanowisko to piastowa艂 przez 42 lata.

Powszechne jest mniemanie, 藕e K臋trzy艅ski by艂 uczonym wybitnym, ale cz艂owiekiem nudnym, pracowitym molem bibliotecznym, pedantem nie widz膮cym 艣wiata poza swoj膮 specjalno艣ci膮. Opinia ta wytworzy艂a si臋 ju藕 w bie藕膮cym stuleciu, gdy K臋trzy艅ski by艂 schorowanym na serce, gdy przeczuwaj膮c blisk膮 艣mier膰 podporz膮dkowa艂 dzie艂u swego 藕ycia inne sprawy i zainteresowania. W pami臋ci potomno艣ci utrwali艂 si臋 tylko obraz starego K臋trzy艅skiego. Tymczasem by艂 on cz艂owiekiem zupe艂nie innego pokroju. Wszechstronnie wykszta艂cony i oczytany, interesowa艂 si臋 藕ywo zagadnieniami chwili i zabiera艂 g艂os w sprawach obchodz膮cych og贸艂. Nie brak艂o mu wtedy humoru i dowcip贸w. Nie stroni艂 od ludzi. W dzie艂ach historycznych, istotnie pisanych zawile i nieco schematycznych, sz艂o mu g艂贸wnie uzasadnienie swych tez ogromn膮 ilo艣ci膮 dowod贸w. Tworzy艂 liczne wiersze.

Zawsze zwi膮zany by艂 z Mazurami, a 艣wiadomo艣膰 narodowa ludu mazurskiego by艂a bardzo s艂aba. K臋trzy艅ski opisywa艂, jak to mazurska szlachcianka uzna艂a za zniewag臋 sobie wyrz膮dzon膮, 藕e rozmawia艂 z ni膮 po polsku. Podkre艣la艂, i藕 nie wolno lekcewa藕y膰 tego, 藕e Mazury od innych dzielnic polskich przez wieki oddzielone by艂y granic膮 pa艅stwow膮. Inna tam by艂a struktura spo艂eczna, inne prawa, inny kr贸j pisma, inne wyznanie, inni rz膮dzili kr贸lowie. K臋trzy艅ski stwierdza艂, 藕e wielu Mazur贸w nie ma serca. I dlatego 藕膮da艂, aby zaznajamia膰 Mazur贸w z wiedz膮 o Polsce, o jej historii, o jej kulturze. Podkre艣la艂, 藕e nale藕y popularyzowa膰 w艣r贸d ludu mazurskiego prawd臋 o jej pochodzeniu, o jej dawnych zwi膮zkach z macierz膮, o jej wsp贸艂czesnej kulturze ludowej, jak藕e pi臋knej i jak藕e polskiej. Trud podejmowany przez K臋trzy艅skiego by艂 i艣cie ogromny. Bo cho膰 rodzinne Mazury obchodzi艂y go najbardziej, to przecie藕 nieobce mu by艂y sprawy i Warmii, i Kaszub, i 艢l膮ska. Dla realizacji swego programu odrodzenia narodowego Mazur贸w stworzy艂 Tajny Komitet Pomocy Mazurom. Jednak藕e program ten nie znalaz艂 w spo艂ecze艅stwie polskim dostatecznego poparcia. K臋trzy艅ski podkre艣la艂 decyduj膮c膮 rol臋 mas ludowych w kszta艂towaniu los贸w polskich ziem zachodnich i p贸艂nocnych. Akcji wydawniczej na Mazurach po艣wi臋ca艂 K臋trzy艅ski najwi臋cej uwagi. Kilkakrotnie odwiedza艂 Mazury. By艂 bacznym obserwatorem 藕ycia mazurskiego. Zapisywa艂 pie艣ni i obyczaje mazurskie. Cieszy艂 si臋 z ka藕dego dowodu przywi膮zania ludu do mowy polskiej. Jego najwa藕niejsze dzie艂a to: "O Mazurach" i "O ludno艣ci polskiej w Prusiech niegdy艣 krzy藕ackich".

Ostatnie lata burzliwego 藕ywota by艂y pogodne. D艂ugoletni膮 prac膮 dobi艂 si臋 K臋trzy艅ski zupe艂nej niezale藕no艣ci materialnej, a nawet pewnego dorobku. Zaszczyty, kt贸rych mu sk膮piono przed laty, spada艂y na艅 ze wszech stron. Towarzystwa naukowe w Krakowie, w Poznaniu, we Lwowie, w Wilnie, w Petersburgu, w Moskwie, w Pary藕u, w Tyl藕y, ba, nawet niekt贸re niemieckie towarzystwa historyczne powo艂a艂y go na swego cz艂onka, sprawiedliwie uznaj膮c jego wielki wk艂ad do nauki. Jego syn, Stanis艂aw, 艂atwo zdoby艂 wysok膮 pozycj臋 w spo艂ecze艅stwie polskim. Uzyska艂 katedr臋 uniwersyteck膮, kt贸rej staremu K臋trzy艅skiemu da膰 nie chciano czy nie odwa藕ono si臋. Wojciech K臋trzy艅ski cieszy艂 si臋 i z powszechnego uznania, z jakim si臋 spotka艂, i z sukces贸w syna. Rado艣ci膮 napawa艂y go tak藕e wypadki polityczne, zwiastuj膮ce bliski wymarzony dzie艅 niepodleg艂o艣ci Polski.

Z dzia艂alno艣ci spo艂ecznej i politycznej wycofa艂 si臋 na staro艣膰 zupe艂nie. W pami臋ci wsp贸艂pracownik贸w i uczni贸w pozosta艂 tylko jako dyrektor, jako B贸g-Ojciec Ossolineum, jak go nazywano. K臋trzy艅ski wycofa艂 si臋 te藕 ca艂kiem z 藕ycia towarzyskiego. Pod koniec 1917r. po艣lizn膮艂 si臋 na go艂oledzi ulicznej i z艂ama艂 nog臋 w biodrze. Liczy艂 ju藕 w贸wczas prawie osiemdziesi膮t lat, wiedzia艂, 藕e na wyleczenie nie ma widok贸w. W贸wczas zgodzi艂 si臋 na zmian臋 wyznania- przeszed艂 na katolicyzm (by艂 ewangelikiem). Chcia艂 by膰 pochowany obok swej 藕ony, na tym samym cmentarzu.

Zmar艂 15 stycznia 1918r. we Lwowie.

Wojciech K臋trzy艅ski zosta艂 pochowany na Cmentarzu 艁yczakowskim we Lwowie, niedaleko grobu Marii Konopnickiej. Cz臋艣膰 rodziny Wojciecha K臋trzy艅skiego osiedli艂a si臋 w Warszawie, a niekt贸rzy z niej wyemigrowali do Kanady. Pami臋膰 Wojciecha K臋trzy艅skiego uczczono nadaj膮c 7 V 1946r. mazurskiemu miastu Rastenburg nazw臋 K臋trzyn.




<-- powr贸t
Losowe zdj臋cie

Statystyki

dzisiaj jest




Znane, mniej znane




Legendy, konkursy...
Strona g艂贸wna Strona g艂贸wna Mapa strony Kontakt